با افزایش هشدارهای مربوط به تأثیر پدیده النینو بر بارشهای پاییزی و زمستانی، استان خوزستان در معرض خطر بارشهای فراتر از نرمال و به دنبال آن سیلاب و آبگرفتگی در برخی مناطق قرار گرفته است. این وضعیت، لزوم آمادگی واقعی دستگاههای اجرایی و مدیریت بحران استان را بیش از پیش آشکار میسازد.
فصل پاییز برای خوزستان تنها به معنای تغییر دما و شروع بارندگی نیست؛ بلکه فصلی است که در صورت همزمانی بارشهای شدید با ضعف زیرساختهای دفع آبهای سطحی، میتواند به آزمونی جدی برای مدیریت بحران استان در زمینه رودخانهها، مسیلها و سدها تبدیل شود.
اخیراً، هشدارهایی درباره احتمال تأثیر پدیده النینو بر الگوی بارش کشور منتشر شده است. رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی اعلام کرده که نگرانیهایی در مورد اثرگذاری این پدیده وجود دارد و پیشبینی میشود بارشها، بهویژه در نیمه دوم پاییز، در برخی مناطق کشور فراتر از حد نرمال باشد. خوزستان نیز از جمله استانهایی است که احتمال وقوع سیلاب در آن مورد توجه قرار گرفته است.
هرچند پیشبینیهای فصلی به معنای وقوع قطعی سیلاب نیست، اما تجربیات گذشته خوزستان نشان میدهد که فاصله بین یک بارش شدید و تبدیل شدن آن به بحران، گاهی بسیار کوتاه است. رودخانههای بزرگ استان، مسیلها، مناطق روستایی، حاشیه شهرها، جادههای مواصلاتی و نقاطی که سابقه آبگرفتگی دارند، همگی در صورت بارشهای سنگین میتوانند در معرض خطر قرار گیرند.
هلالاحمر وارد مرحله آمادگی شد
در همین راستا، مدیرعامل جمعیت هلالاحمر خوزستان از تقویت آمادگی عملیاتی این جمعیت برای مقابله با پیامدهای احتمالی النینو و بارشهای فصلی خبر داده است.
حسن عبودی مزرعی اظهار داشته که بر اساس بررسی الگوها، نقشهها و تحلیلهای کارشناسی، احتمال وقوع بارشهای فراتر از حد نرمال در بخشهایی از استان وجود دارد و برای مقابله با این شرایط، ارتقای سطح آمادگی و همافزایی میان دستگاههای مسئول ضروری است.
به گفته وی، هلالاحمر خوزستان ظرفیتهای امدادی و عملیاتی خود را برای حوادث احتمالی، بهویژه سیلاب و آبگرفتگی، از پیش آماده و سازماندهی کرده است. بررسی نقاط آسیبپذیر، آمادهسازی تجهیزات و اقلام امدادی، ارزیابی پایگاهها و انبارها و رفع نواقص احتمالی نیز در دستور کار قرار گرفته است.
اما این مسئله تنها به آمادگی هلالاحمر محدود نمیشود؛ هشدار النینو باید به یک برنامه عملیاتی مشترک برای تمام دستگاههای استان تبدیل شود.
خوزستان نباید منتظر نخستین سیلاب بماند
اکنون زمان آن فرا رسیده است که ستاد مدیریت بحران استان، پیش دانلود اهنگ غمگین از آغاز بارشهای جدی، آخرین وضعیت نقاط پرخطر را بررسی کند. لایروبی مسیلها و کانالهای دفع آب، بازبینی مسیرهای دسترسی امدادی و استقرار تجهیزات دستگاههای اجرایی در مناطق پرخطر از جمله اقدامات ضروری است.
شهرداریها نیز باید نقاط مستعد آبگرفتگی شهری را شناسایی کرده و وضعیت شبکه دفع آبهای سطحی، پمپها و تجهیزات مورد نیاز را بررسی کنند. ادارهکل راهداری و حملونقل جادهای نیز لازم است محورهای مستعد آبگرفتگی، ریزش و انسداد را مشخص و ماشینآلات و نیروهای عملیاتی را در نقاط راهبردی مستقر کند.
علاوه بر این، آبفا، برق، جهاد کشاورزی، منابع طبیعی، شرکت آب منطقهای، اورژانس، پلیس و فرمانداریها نیز باید سناریوهای احتمالی خود را پیش از وقوع حادثه مرور کنند؛ زیرا در یک بحران واقعی، ضعف هماهنگی میان دستگاهها میتواند خسارت یک حادثه طبیعی را چندین برابر کند.
از سوی دیگر، مدیریت منابع آب از اهمیت ویژهای برخوردار است. بارشهای سنگین پس از یک دوره خشکسالی میتواند علاوه بر ایجاد روانآب و سیلاب، مدیریت مخازن و رودخانهها را نیز با پیچیدگی بیشتری مواجه سازد. بنابراین، تصمیمگیری درباره رهاسازی یا ذخیره آب باید بر اساس دادههای بهروز هواشناسی و سناریوهای احتمالی بارش انجام شود.
مانور، نه برای عکس یادگاری؛ برای پیدا کردن نقاط ضعف
یکی از نکات مهمی که مدیرعامل هلالاحمر خوزستان به آن اشاره کرده، ضرورت برگزاری مانورهای دورمیزی، محدود و عملیاتی با محوریت سیلاب و آبگرفتگی است. این مانورها باید توان واقعی دستگاهها را محک بزنند، نه اینکه صرفاً به یک برنامه تشریفاتی تبدیل شوند.
این موضوع برای خوزستان اهمیت دوچندانی دارد. دستگاههای مسئول باید مشخص کنند که اگر بارش شدیدی بهطور همزمان در چند شهرستان رخ داد، چه دستگاهی مسئول تخلیه آب است، چه کسی مسیرهای مسدودشده را باز میکند، تجهیزات امدادی از کجا اعزام میشوند و در صورت قطع برق یا آب، چه برنامه جایگزینی وجود دارد.
همچنین باید وضعیت مدارس، مراکز درمانی، روستاهای در معرض خطر، مناطق حاشیهای شهرها و مسیرهای ارتباطی روستایی پیش از وقوع بحران مشخص شود.
کشاورزی هم در معرض خطر است
خطر احتمالی تنها متوجه شهرها و زیرساختها نیست. بخش کشاورزی خوزستان نیز در صورت همزمانی بارشهای سنگین با برداشت محصولات تابستانه و آغاز کشت پاییزه میتواند آسیبپذیر باشد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان نیز اخیراً بر ضرورت پیشبینی سناریوهای بحرانی در مواجهه با پدیدههایی مانند النینو تأکید کرده و اعلام داشته است که دستورالعملهای لازم برای راهنمایی کشاورزان در این شرایط تدوین و ابلاغ خواهد شد.
هشدار امروز، پیشگیری فرداست
خوزستان تجربههای تلخی از سیلاب دارد؛ از آبگرفتگی گسترده مناطق شهری و روستایی گرفته تا خسارت به جادهها، مزارع، زیرساختها و واحدهای مسکونی. بنابراین، هشدارهای جدید را نباید صرفاً یک پیشبینی هواشناسی تلقی کرد.
النینو لزوماً به معنای وقوع سیلاب در خوزستان نیست، اما احتمال بارشهای فراتر از نرمال، پیامی روشن برای مدیران استان دارد: فرصت پیشگیری قبل از بارش است، نه بعد از جاری شدن آب.
اکنون که هلالاحمر از آمادگی عملیاتی خود خبر داده، انتظار میرود سایر دستگاههای عضو ستاد مدیریت بحران نیز آخرین وضعیت آمادگی خود را اعلام و نقاط ضعف احتمالی را پیش از آغاز بارشهای پاییزی برطرف کنند. در چنین شرایطی، هر ساعت آمادگی پیش از حادثه میتواند از روزها و حتی ماهها خسارت و هزینه پس از حادثه جلوگیری کند.