نفت در ترازوی سیاست و معیشت

سه خبر پیاپی منتشر شده از سوی وزارت نفت، سوال مهمی را در افکار عمومی مطرح می‌کند: آیا منابع مسئولیت اجتماعی صنعت نفت بر اساس نیازهای واقعی جامعه توزیع می‌شوند یا تحت تأثیر قدرت چانه‌زنی و دسترسی‌های سیاسی قرار دارند؟

وزارت نفت از اجرای گسترده پروژه‌های مدرسه‌سازی در کشور خبر داده است. در دولت چهاردهم، از ۱۴۳۰ پروژه آموزشی، ۴۲۴ پروژه تکمیل شده و ۱۰۰۶ پروژه در دست اجراست. خوزستان با ۳۰۱ پروژه، فارس با ۲۴۴ پروژه و بوشهر با ۲۲۹ پروژه در صدر استان‌های بهره‌مند قرار دارند. همچنین، ۲۱۹۰ مدرسه با اعتباری بیش از هفت همت در دستور کار مدیریت نظارت بر طرح‌های عمرانی مناطق نفت‌خیز قرار گرفته‌اند.

ساخت مدرسه و تأمین عدالت آموزشی امری ضروری و غیرقابل انکار است. اما بحث اصلی به «حکمرانی منابع مدرسه‌سازی» بازمی‌گردد. چه کسی و بر اساس چه اولویت‌ها و داده‌هایی تصمیم می‌گیرد کدام مدرسه در کدام منطقه ساخته شود؟ چگونه می‌توان اطمینان حاصل کرد که منابع به مناطقی تخصیص یافته‌اند که بیشترین نیاز را دارند؟

قانون و اجرای سلیقه‌ای آن

آیین‌نامه مسئولیت اجتماعی شرکت‌های دولتی، صبانت مصوب سال ۱۴۰۴، شرکت‌ها را ملزم کرده است ۲۵ درصد از اعتبار مسئولیت اجتماعی خود را با نظارت معاونت امور توسعه روستایی و مناطق محروم، با اولویت مدرسه‌سازی و تمرکز بر استان‌های محروم، کم‌برخوردار و عشایری و بر پایه اطلاعات سامانه، اختصاص دهند. بنابراین، اختصاص بخشی از منابع به مدرسه‌سازی قانونی است.

اما مشکل زمانی پیش می‌آید که در اجرای قانون، تنها به بخش‌های مطلوب توجه شود و سایر مفاد قانون نادیده گرفته شوند. همین آیین‌نامه، علاوه بر مدرسه‌سازی، بر «آمایش سرزمین» نیز تأکید دارد. سازمان برنامه و بودجه و شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان موظفند طرح‌های پیشنهادی مسئولیت اجتماعی را بر اساس برنامه آمایش سرزمین در سامانه ثبت کنند. همچنین، بررسی طرح‌ها باید با توجه به اهمیت و تأثیرگذاری بر جوامع محلی صورت گیرد.

آیین‌نامه حتی برای ارزیابی اثربخشی نیز تکلیف مشخص کرده است: دستگاه‌های اجرایی باید هر دو سال یک‌بار، گزارش ارزیابی اثربخشی برنامه‌های مسئولیت اجتماعی را از طریق دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی مستقل منتشر کنند. بنابراین، اگر از قانون سخن می‌گوییم، باید تمام ابعاد آن را در نظر بگیریم، نه فقط عدد ۲۵ درصد را. مسئولیت اجتماعی نمی‌تواند به انتخابی از میان بندهای قانون محدود شود. نمی‌توانیم بخش مربوط به مدرسه‌سازی را برجسته کنیم، اما از آمایش سرزمین، سازوکار انتخاب پروژه، نحوه انتخاب مجری و پیمانکار، شفافیت اطلاعات و ارزیابی اثربخشی سخنی نگوییم. اینجاست که مسئولیت اجتماعی ممکن است از «اجرای قانون» به «اجرای سلیقه‌ای قانون» تبدیل شود.

ورود مدرسه به معادله سیاست

همین رسانه یک روز قبل از کسب رتبه دوم وزارت نفت در ارزیابی عملکرد معاونت‌های امور مجلس دستگاه‌های اجرایی خبر داده بود. در این گزارش، روابط دولت و مجلس، حمایت از فرایند قانون‌گذاری و نظارت بر اجرای قوانین از جمله شاخص‌های ارزیابی معرفی شده‌اند و پاسخ‌گویی به مطالبات نمایندگان و حضور وزیر و مدیران نفت در مجلس از عوامل این موفقیت دانسته شده است. معاون امور حقوقی و مجلس وزارت نفت نیز از «ارتباط حرفه‌ای، مستمر و سازنده» میان وزارت نفت و مجلس سخن گفته و بر تعامل دقیق، شفاف، کارشناسی و متقابل تأکید کرده است.

هیچ یک از این گزارش‌ها به تنهایی دلیلی برای ادعای معامله یا تبادل امتیاز میان منابع مسئولیت اجتماعی و نمایندگان مجلس ارائه نمی‌کند. اما وقتی این روایت‌ها کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، مسئله آغاز می‌شود. تعامل دولت و مجلس در حکمرانی ضروری است. نمایندگان باید بتوانند درباره عملکرد دستگاه‌ها سوال کنند و مطالبات حوزه انتخابیه را مطرح نمایند. اما خط قرمز مهمی وجود دارد: نمایندگی مردم نباید به سهمیه‌بندی منابع عمومی بر اساس قدرت چانه‌زنی سیاسی تبدیل شود. نماینده، مطالبات حوزه انتخابیه خود را مطرح می‌کند؛ اما تصمیم درباره تخصیص منابع عمومی باید بر اساس شاخص‌های عمومی، قابل سنجش و قابل دفاع اتخاذ شود. در غیر این صورت، «تعامل» ممکن است آرام آرام از معنای نهادی خود فاصله گرفته و به چانه‌زنی برای منابع نزدیک شود.

نفت؛ منابع عمومی، تصمیم‌های عمومی

اگر «نیاز» معیار است، باید نیاز قابل اندازه‌گیری باشد. اگر «محرومیت» معیار است، باید شاخص محرومیت منتشر شود. اگر «مناطق نفت‌خیز» اولویت دارند، باید منطق این اولویت روشن باشد. اگر «آمایش سرزمین» مبنای تصمیم است، نقشه آمایش باید برای افکار عمومی قابل مشاهده باشد. و اگر درخواست نمایندگان، مسئولان محلی یا دستگاه‌های اجرایی در فرایند انتخاب پروژه‌ها وارد می‌شود، باید مشخص باشد در چه مرحله‌ای، با چه وزنی و تحت چه ضابطه‌ای وارد تصمیم‌گیری می‌شود.

خود آیین‌نامه نیز بر همین شفافیت تأکید دارد و مقرر کرده است اطلاعات مربوط به چگونگی انتخاب پیشنهادها، فرایند بررسی و تصویب، نحوه انتخاب مجریان و پیمانکاران، عملیات مالی، مراحل اجرا، پیشرفت، اتمام و بهره‌برداری پروژه‌ها در سامانه ثبت شود. این یعنی مطالبه شفافیت درباره مسئولیت اجتماعی، مطالبه‌ای خارج از قانون نیست؛ بلکه مطالبه اجرای خود قانون است.

آیا ارزان‌ترین و مناسب‌ترین مدرسه ساخته می‌شود؟

پرسش دیگری که باید مطرح شود این است: وقتی ساخت مدارس با منابع مسئولیت اجتماعی از مسیر سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس انجام می‌شود، آیا هزینه تمام‌شده هر مترمربع، کیفیت ساخت، زمان اجرا و هزینه‌های سربار آن با پروژه‌های مشابهی که خیرین مدرسه‌ساز یا سایر مجریان می‌سازند، مقایسه و منتشر می‌شود؟ آیا برای هر پروژه، مقایسه‌ای میان گزینه‌های مختلف اجرا وجود دارد؟ آیا مشخص است چرا یک پروژه به روش خاصی اجرا می‌شود؟

اطلاعیه فرمانداری دزفول درباره منشأ صدای انفجار در شهر

روابط عمومی فرمانداری ویژه شهرستان دزفول، روز یکشنبه با صدور اطلاعیه‌ای، صدای انفجارهای شنیده شده در سطح شهر را ناشی از عملیات امحای مهمات توسط نیروهای مسلح دانست.

اطلاعیه فرمانداری دزفول درباره منشأ صدای انفجار در شهر

در این اطلاعیه تأکید شده است که این عملیات ممکن است در برخی مناطق با شدت بیشتری احساس شود. فرمانداری دزفول از شهروندان درخواست کرده است که به شایعات بی‌اساس توجه نکنند و آرامش خود را حفظ کنند.

این گزارش می‌افزاید که در ماه‌های اخیر، با اطلاع‌رسانی قبلی فرمانداری، چندین نوبت عملیات امحای مهمات توسط نیروهای مسلح در دزفول انجام شده است. این اقدامات در مود لاین چارچوب عملیات فنی و با رعایت کامل اصول ایمنی صورت می‌گیرد.

فرمانداری دزفول از شهروندان خواسته است در صورت شنیدن صدای انفجار، ضمن حفظ خونسردی، اخبار مربوط به این موضوع را صرفاً از طریق منابع رسمی و معتبر پیگیری کنند.

بیش از ۹۰ درصد قضات خوزستان کارنامه «خوب تا عالی» دریافت کردند

رئیس‌کل دادگستری استان خوزستان اعلام کرد که بر اساس نتایج ارزشیابی عملکرد قضات، بیش از ۹۰ درصد همکاران قضایی واجد شرایط در این استان موفق به کسب کارنامه‌هایی با درجات عالی، خیلی خوب و خوب از دادسرای انتظامی قضات شده‌اند.

بیش از ۹۰ درصد قضات خوزستان کارنامه «خوب تا عالی» دریافت کردند

مراسم اعطای کارنامه‌های ارزشیابی قضات دادگستری استان خوزستان با حضور رئیس‌کل دادگستری، معاونین قضایی، قضات دادگاه‌های تجدیدنظر، معاونین محاکم و موبایل دوستان دادسرای عمومی و انقلاب مرکز استان و همچنین ارتباط تصویری با حوزه‌های قضایی سراسر استان برگزار شد.

علی دهقانی در این نشست، ضمن گرامیداشت هفته دفاع مقدس و تقدیر از تلاش‌های جهادی کادر قضایی و اداری استان، بر اهمیت جایگاه قضاوت تأکید کرد. وی اظهار داشت: اعتبار و منزلت دستگاه قضایی به اتقان آرا و مجاهدت قضاتی وابسته است که در خط مقدم رسیدگی به دعاوی مردم، با صبر و دانش حقوقی، مشکلات مراجعین را حل می‌کنند.

رئیس‌کل دادگستری خوزستان با اشاره به اینکه جایگاه مدیریتی، امانتی برای خدمت‌رسانی است، توضیح داد: وظیفه اصلی مدیران قضایی، علاوه بر مشارکت در رسیدگی به پرونده‌ها، رفع موانع و ایجاد فضایی آرام و بدون دغدغه برای قضات شعب است تا بتوانند امور قضایی را با دقت و سرعت انجام دهند. مشارکت در امر قضاوت و صدور رأی، یکی از معیارهای ارزیابی عملکرد مدیران است و آن‌ها باید همواره در جهت تسهیل‌گری برای قضات گام بردارند.

دهقانی به تشریح جزئیات اجرای سراسری سامانه ارجاع هوشمند در استان پرداخت و گفت: با پیاده‌سازی این سامانه، هرگونه دخالت انسانی و سلیقه‌ای در ارجاع پرونده‌ها از بین رفته است. پرونده‌ها به صورت سیستمی و بر اساس شاخص‌های دقیق بر روی کارتابل همکاران قضایی بارگذاری می‌شوند که این اقدام علاوه بر افزایش شفافیت، به توزیع متوازن حجم کاری و تسریع در روند رسیدگی‌ها کمک می‌کند.

وی افزود: پایش برخط وضعیت موجودی شعب، زمان رسیدگی و عملکرد همکاران در داشبوردهای مدیریتی، ابزاری دقیق برای نظارت سیستمی است که جایگزین ارزیابی‌های سنتی شده است.

درخشش قضات خوزستان در شاخص‌های ارزشیابی عملکرد

رئیس‌کل دادگستری استان خوزستان با ابراز خرسندی از نتایج کارنامه‌های ارزشیابی سال جاری، اعلام کرد: بر اساس داده‌های استخراج‌شده، بیش از ۹۰ درصد از همکاران قضایی واجد شرایط استان موفق به کسب و دریافت کارنامه با درجات عالی، خیلی خوب و خوب از دادسرای انتظامی قضات شده‌اند. این آمار نشان‌دهنده تعهد، تخصص و تلاش مضاعف قضات خوزستان در تکریم ارباب‌رجوع، انجام تکالیف قانونی و اجرای عدالت است.

وی در پایان با تأکید بر لزوم پیوند دانش قضایی با اخلاق اسلامی و سعه‌صدر، از قضات استان خواست تا در ماه‌های پیش‌رو، با اهتمام ویژه نسبت به تعیین تکلیف پرونده‌های مسن و کاهش اطاله دادرسی، رضایت عمومی را بیش از پیش فراهم آورند.

در پایان این مراسم، با اهدای لوح از قضات حائز رتبه برتر در ارزشیابی عملکرد تقدیر شد.

کشف و توقیف انبار بزرگ لوازم خانگی قاچاق در اهواز به ارزش ۳۰۰ میلیارد ریال

سردار سید محمود میرفیضی، فرمانده انتظامی استان خوزستان، امروز چهارشنبه در گفت‌وگویی رسانه‌ای از کشف و توقیف یک انبار بزرگ لوازم خانگی قاچاق در اهواز خبر داد.

کشف و توقیف انبار بزرگ لوازم خانگی قاچاق در اهواز به ارزش ۳۰۰ میلیارد ریال

وی اظهار داشت: در ادامه طرح‌های مبارزه با قاچاق کالا و احتکار، مأموران پلیس با انجام رصد اطلاعاتی دقیق، موفق به شناسایی انباری شدند که به دپوی کالاهای خانگی اختصاص داشت.

سردار میرفیضی افزود: پس از هماهنگی با مقامات قضایی، مأموران به محل اعزام شده و در بازرسی از این انبار، ۸۴۰ دستگاه انواع لوازم خانگی را کشف کردند. این کالاها فاقد مدارک قانونی بوده و در سامانه جامع انبارها نیز ثبت نشده بودند.

فرمانده انتظامی استان خوزستان ارزش ریالی این محموله کشف‌شده را ۳۰۰ میلیارد ریال برآورد کرد که توسط کارشناسان مربوطه تعیین شده است.

وی همچنین اعلام کرد: در این رابطه یک نفر متهم شناسایی و پس از تشکیل پرونده اولیه، برای طی مراحل قانونی مجله علمی آموزشی و صدور حکم به اداره کل تعزیرات حکومتی معرفی شد.

سردار میرفیضی در پایان بر اهمیت مشارکت مردم در نظارت بر بازار تأکید کرد و از شهروندان خواست تا در صورت مشاهده هرگونه انبار مشکوک یا فعالیت غیرقانونی که به اخلال در نظام اقتصادی و احتکار منجر می‌شود، مراتب را فوراً از طریق سامانه خبری پلیس امنیت اقتصادی گزارش دهند تا اقدامات قانونی لازم انجام شود.

خرمشهر میزبان مسابقات قهرمانی ورزش‌های ساحلی دانشگاه‌های کشور می‌شود

رئیس دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر، مرتضی بختیاری، از آمادگی این دانشگاه برای میزبانی مسابقات قهرمانی ورزش‌های ساحلی دانشگاه‌های دولتی سراسر کشور خبر داد. این رویداد ورزشی قرار است در رشته‌های فوتبال ساحلی و والیبال ساحلی برگزار شود.

خرمشهر میزبان مسابقات قهرمانی ورزش‌های ساحلی دانشگاه‌های کشور می‌شود

در پنجمین نشست شورای ورزش استان خوزستان، موضوع میزبانی دانشگاه علوم و فنون خبرگزاری دانشگاه دریایی خرمشهر برای این مسابقات مورد بحث و بررسی قرار گرفت و ظرفیت‌های موجود دانشگاه برای برگزاری مطلوب آن ارزیابی شد.

بختیاری در این جلسه بر آمادگی کامل دانشگاه برای میزبانی تأکید کرد و اظهار داشت: امکانات ورزشی و اقامتی دانشگاه می‌تواند به طور کامل برای برگزاری این رویداد مورد استفاده قرار گیرد و با بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها، زمینه برای برگزاری هرچه بهتر مسابقات فراهم خواهد شد.

بر اساس طرح ارائه‌شده، این رقابت‌ها در دو رشته فوتبال ساحلی و والیبال ساحلی برگزار می‌شود و انتظار می‌رود تعداد زیادی از دانشجویان ورزشکار دانشگاه‌های دولتی از سراسر کشور در آن شرکت کنند.

همچنین، پیشنهاد حضور دانشجویان خارجی در این مسابقات مطرح شده است که می‌تواند به افزایش ابعاد بین‌المللی و غنای فرهنگی و ورزشی این رویداد کمک کند.

یکی از تصمیمات مهم این جلسه، تشکیل یک کارگروه استانی برای برنامه‌ریزی، هماهنگی و پشتیبانی از روند برگزاری مسابقات بود. مدیریت این کارگروه به دکتر حمید بنی‌تمیم، مدیرکل ورزش و جوانان استان خوزستان، سپرده شد.

بختیاری با اشاره به وسعت این رویداد ملی و حضور صدها ورزشکار، خواستار حمایت نهادهای استانی، به ویژه استانداری خوزستان و شهرداری‌ها، از دانشگاه در زمینه تأمین خدمات و پشتیبانی‌های لجستیکی شد.

بیش از ۳۰۰ اخطار بهداشتی برای مدارس خوزستان صادر شد

رئیس مرکز بهداشت خوزستان اعلام کرد که از ابتدای شهریورماه تاکنون، بیش از ۱۴۰۰ بازرسی بهداشتی از مدارس استان انجام شده و در پی آن، بیش از ۳۰۰ اخطار بهداشتی برای رفع نواقص صادر گردیده است.

بیش از ۳۰۰ اخطار بهداشتی برای مدارس خوزستان صادر شد

دکتر مهرداد شریفی در گفت‌وگو با ایسنا توضیح داد: این اقدامات با هدف بهبود استانداردهای بهداشتی در مدارس و تضمین سلامت دانش‌آموزان صورت گرفته است. در مجموع، ۱۴۰۶ مورد بازرسی انجام و ۳۱۵ اخطار بهداشتی برای رفع کاستی‌ها صادر شده است.

وی افزود: در جریان این بازرسی‌ها که توسط دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز نظارت می‌شد، ۱۸۴۰ نفر از کارکنان و افراد مرتبط با مدارس تحت آموزش‌های بهداشتی قرار گرفتند. مسائل مربوط به سلامت مدارس نیز در شوراهای سلامت شهرستان‌ها مطرح و پیگیری شده است.

شریفی همچنین اشاره کرد: برای اطمینان از کیفیت آب آشامیدنی مدارس، ۲۴۳ مورد نمونه‌برداری از آب انجام شده است.

وی تأکید کرد: توجه به زیرساخت‌ها و شرایط بهداشتی مدارس، از جمله آبخوری‌ها، سرویس‌های بهداشتی و وضعیت مخازن آب، از اولویت‌های اصلی است که نیاز باران دانلود به پیگیری و اصلاح دارد. همچنین، لایروبی و ضدعفونی منظم مخازن آب برای حفظ کیفیت آب و ارتقای سطح بهداشت مدارس ضروری است.

رئیس مرکز بهداشت خوزستان در پایان گفت: تداوم بازرسی‌ها، آموزش مستمر کارکنان مدارس، نمونه‌برداری از منابع آب و پیگیری جدی برای رفع نواقص، نقش مهمی در بهبود فضای آموزشی و حفظ سلامت دانش‌آموزان خواهد داشت.

ثبت بیش از ۳۶۰۰ پرونده تخلف صنفی در خوزستان و انتقاد از تأخیر در رسیدگی تعزیراتی

معاون امور اقتصادی و بازرگانی اداره کل صنعت، معدن و تجارت خوزستان اعلام کرد که از ابتدای سال جاری تاکنون، بازرسان این اداره بیش از ۳۶۰۰ پرونده تخلف صنفی را تشکیل داده و بیش از ۳۵۰۰ گزارش تخلف را ثبت کرده‌اند. او در ادامه خواستار تسریع در روند رسیدگی به شکایات مردمی در سازمان تعزیرات حکومتی شد.

ثبت بیش از ۳۶۰۰ پرونده تخلف صنفی در خوزستان و انتقاد از تأخیر در رسیدگی تعزیراتی

علی‌محمد رحمانی، امروز سه‌شنبه در گفت‌وگو با خبرنگاران، اظهار داشت: از ابتدای سال جاری تا کنون، ۳۶۲۵ پرونده تخلف توسط بازرسان اداره کل صنعت، معدن و تجارت خوزستان برای بررسی به تعزیرات حکومتی ارجاع شده و ۳۵۵۵ گزارش تخلف صنفی نیز در همین دوره زمانی به ثبت رسیده است.

وی با تأکید بر اهمیت رسیدگی سریع به پرونده‌های تخلف، افزود: طولانی شدن فاصله زمانی بین ثبت شکایات مردمی و صدور حکم در تعزیرات حکومتی نباید باعث کاهش اثربخشی اقدامات نظارتی و بازرسی‌ها در دیدگاه شهروندان شود.

رحمانی توضیح داد: شهروندانی که گران‌فروشی را از طریق سامانه ۱۲۴ گزارش می‌دهند، انتظار دارند که در کوتاه‌ترین زمان ممکن با متخلف برخورد شود. اما در برخی موارد، طولانی شدن فرآیند رسیدگی و انجام تشریفات قانونی، رضایت مردم را کاهش داده و می‌تواند منجر به شکل‌گیری دیدگاه منفی نسبت به نهادهای نظارتی شود.

معاون امور اقتصادی و بازرگانی اداره کل صمت خوزستان یادآور شد: در گذشته، با حضور قاضی تعزیرات در شهر، امکان صدور و ابلاغ فوری حکم فراهم بود. اگرچه فرآیندهای سیستمی در حال حاضر بهبود یافته‌اند، اما طولانی بودن زمان رسیدگی به برخی پرونده‌ها همچنان یکی از چالش‌های اصلی در زمینه نظارت بر بازار محسوب بیا نی نی می‌شود.

وی در پایان گفت: در همین راستا و با دستور استاندار خوزستان، مجتمع بازرسی از بازار در استان راه‌اندازی شده است تا با کوتاه‌تر کردن مسیر رسیدگی به شکایات، هماهنگی بین دستگاه‌های مرتبط را افزایش داده و سرعت و دقت نظارت بر بازار را بهبود بخشد.

خوزستان؛ پیشتاز تولید کلزا در کشور

رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان اعلام کرد که این استان با تولید ۶۸ هزار و ۱۸ تن کلزا، رتبه نخست کشور را در تولید این محصول استراتژیک به دست آورده است.

خوزستان؛ پیشتاز تولید کلزا در کشور

جواد سلطانی کاظمی توضیح داد که این موفقیت، همچون سال گذشته، با تلاش کشاورزان خوزستانی حاصل شده است.

وی در ادامه به تفکیک آمار تولید کلزای آبی و دیم پرداخت و گفت: در بخش کلزای آبی، ۲۹ هزار و ۴۳۰ هکتار زیر کشت رفت که ۵۸ هزار و ۵۰۹ تن محصول از آن برداشت شد. همچنین، در بخش کلزای دیم، ۹ هزار و ۷۴۹ هکتار زیر کشت قرار گرفت و ۹ هزار و ۵۰۹ تن محصول به دست آمد.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان افزود: در مجموع، ۳۹ هزار و ۱۷۹ هکتار از اراضی استان به کشت کلزا اختصاص یافت که نتیجه آن تولید ۶۸ هزار و ۱۸ تن دانه روغنی بود. این حجم از تولید، گام مهمی در مسیر خودکفایی کشور در تولید روغن خوراکی و افزایش امنیت غذایی محسوب می‌شود.

سلطانی کاظمی این صبانت دستاورد را نتیجه برنامه‌ریزی دقیق و رعایت اصول فنی توسط کشاورزان دانست و بر ادامه حمایت سازمان از کشت محصولات راهبردی تأکید کرد.

حقوق بشردوستانه زیر آتش؛ پیامدهای انسانی و توسعه‌ای تخریب مدرسه‌ها، بیمارستان‌ها و اماکن تاریخی

حقوق بین‌الملل چارچوبی روشن برای حفاظت از مدرسه‌ها، بیمارستان‌ها، دانشگاه‌ها و میراث فرهنگی ارائه می‌دهد، اما اجرای آن به اراده سیاسی و پاسخگویی واقعی بستگی دارد.

حقوق بشردوستانه زیر آتش؛ پیامدهای انسانی و توسعه‌ای تخریب مدرسه‌ها، بیمارستان‌ها و اماکن تاریخی

نمایندگی دائم جمهوری اسلامی ایران در حاشیه شصت‌وسومین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل در ژنو، نشستی جانبی درباره آثار عمیق و بین نسلی تجاوزهای نظامی برگزار کرد. یکی از محورهای این نشست، پیامدهای حمله‌ها به مدرسه‌ها، بیمارستان‌ها، دانشگاه‌ها و میراث فرهنگی ایران بود که به عنوان نمونه‌هایی از آثار انسانی و توسعه‌ای مخاصمات مطرح شد.

حمله به زیرساخت‌های غیرنظامی حیاتی مانند مدرسه‌ها، بیمارستان‌ها، دانشگاه‌ها و اماکن میراث فرهنگی، از مخرب‌ترین ابعاد درگیری‌های مسلحانه معاصر است. این حمله‌ها نه تنها نقض آشکار حقوق بشردوستانه بین‌المللی محسوب می‌شوند، بلکه پیامدهای انسانی و توسعه‌ای عمیقی دارند که گاه برای نسل‌ها ادامه می‌یابد.

حفاظت حقوقی: مدرسه‌ها و بیمارستان‌ها باید پناهگاه باشند

بر اساس حقوق بشردوستانه بین‌المللی، مدرسه‌ها و بیمارستان‌ها اشیای غیرنظامی به شمار می‌روند و حمله مستقیم به آن‌ها ممنوع است. کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو ۱۹۴۹ و پروتکل‌های الحاقی ۱۹۷۷، اصل تمایز را الزامی می‌کنند: طرف‌های درگیر باید میان اهداف نظامی و غیرنظامی تمایز قائل شوند.

بیمارستان‌ها و واحدهای پزشکی تحت حمایت ویژه قرار دارند و تنها در شرایط بسیار محدود، یعنی استفاده برای اهداف نظامی خارج از کارکرد بشردوستانه، این حمایت را از دست می‌دهند. حتی در آن صورت نیز اصول تناسب و احتیاط باید رعایت شود.

حمله عمدی به ساختمان‌های اختصاص‌یافته به آموزش، هنر، علم یا مذهب که اهداف نظامی را پنهان نمی‌کنند، طبق اساسنامه رم دیوان بین‌المللی کیفری می‌تواند جنایت جنگی باشد.

میراث فرهنگی نیز تحت کنوانسیون لاهه ۱۹۵۴ برای حفاظت از اموال فرهنگی در مخاصمات مسلحانه و پروتکل‌های آن حمایت می‌شود. یونسکو بارها تاکید کرده که آسیب به این اماکن، حمله به هویت جمعی و حافظه تاریخی جوامع است.

با وجود این، گزارش‌های سازمان ملل و ائتلاف‌های نظارتی نشان می‌دهد که حمله‌ها به این اهداف در درگیری‌های اخیر افزایش یافته است. دفتر نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل در امور کودکان و مخاصمات مسلحانه، حمله به مدرسه‌ها و بیمارستان‌ها را یکی از شش نقض آشکار علیه کودکان می‌داند.

پیامدهای انسانی و توسعه‌ای در مخاصمات جهانی

حمله به مدرسه‌ها و دانشگاه‌ها دسترسی به آموزش را مختل می‌کند. کودکان از محیط امن یادگیری محروم می‌شوند، معلمان و استادان قربانی یا آواره می‌شوند. در نتیجه، نسل‌های آینده با کمبود مهارت و فرصت روبه‌رو می‌شوند که این امر فقر و چرخه خشونت را تشدید می‌کند.

در سطح توسعه‌ای، از دست رفتن سرمایه انسانی، سال‌ها پیشرفت را به عقب می‌اندازد. حمله به بیمارستان‌ها سیستم بهداشت را فلج می‌کند. بیماران، کادر درمان و مجروحان غیرنظامی آسیب می‌بینند یا جان می‌بازند. خدمات ضروری مانند مراقبت‌های مادر و کودک، جراحی اورژانس و درمان بیماری‌های مزمن متوقف می‌شود.

گزارش‌های سازمان بهداشت جهانی و ائتلاف حفاظت از سلامت در مخاصمه نشان می‌دهد که این حمله‌ها به افزایش مرگ‌ومیر غیرمستقیم، شیوع بیماری و فروپاشی اعتماد به نهادهای بهداشتی می‌انجامد.

از سوی دیگر، تخریب میراث فرهنگی هویت جمعی را هدف قرار می‌دهد. بناهای تاریخی، موزه‌ها و مکان‌های مذهبی نه تنها ارزش مادی دارند، بلکه نماد پیوستگی تاریخی جوامع هستند. آسیب به آن‌ها می‌تواند به تنش‌های قومی و مذهبی دامن بزند و بازسازی پس از جنگ را دشوارتر کند.

نمونه‌های متعدد در درگیری‌های اخیر این الگو را تایید می‌کند. به ویژه در غزه، گزارش‌های دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل الگوی حمله‌های رژیم صهیونیستی به بیمارستان‌ها را ثبت کرده که منجر به از کار افتادن بسیاری از مراکز درمانی شده است. در یمن، سوریه و افغانستان نیز موارد مشابهی گزارش شده است.

حمله‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی به مدرسه‌ها، بیمارستان‌ها، دانشگاه‌ها و میراث فرهنگی ایران

از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴) در پی آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، گزارش‌های متعدد رسانه‌های معتبر انگلیسی از آسیب گسترده به زیرساخت‌های غیرنظامی خبر داده‌اند.

نیویورک‌تایمز در تحلیل تعاملی خود در آوریل ۲۰۲۶، آسیب به دست‌کم ۲۲ مدرسه و ۱۷ مرکز درمانی را با تصاویر ماهواره‌ای و میدانی تایید و تاکید کرد که این رقم فقط بخشی از خسارت‌ها است.

جمعیت هلال احمر ایران اعلام کرده که دست‌کم ۷۶۳ مدرسه و ۳۱۶ مرکز بهداشتی آسیب دیده یا تخریب شده‌اند.

یکی از مرگ‌بارترین حمله‌ها، حمله به مدرسه ابتدایی دخترانه شجره طیبه در شهر میناب در جنوب ایران در روز نخست این تجاوز نظامی بود. گزارش‌های آسوشیتدپرس، نیویورک‌تایمز و سی‌ان‌ان حاکی از آن است که این حمله عمدتا دختران ۷ تا ۱۲ ساله و کارکنان مدرسه را قتل‌عام کرد. تحقیقات اولیه نظامی آمریکا هم نشان می‌دهد که نیروهای آمریکایی مسئول این حمله بوده‌اند.

پنتاگون هنوز گزارش نهایی مربوط به این حمله مرگ‌بار را منتشر نکرده و دولت آمریکا در این باره سکوت کرده است. منابع آمریکایی به سی‌ان‌ان گفته‌اند که فرماندهان هشدارهای مربوط به اطلاعات قدیمی را نادیده گرفتند.

در پی تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به بازار بورس ایران، دانشگاه‌ها نیز هدف قرار گرفته‌اند. الجزیره و رسانه‌های محلی گزارش داده‌اند که دست‌کم ۳۰ دانشگاه از جمله دانشگاه علم و صنعت ایران آسیب دیدند. ضمن اینکه موسسه تحقیقات لیزر و پلاسما دانشگاه شهید بهشتی هم بمباران شد.

این حمله‌ها محیط علمی را مختل کرده و نگرانی‌هایی درباره آینده پژوهش و آموزش عالی ایجاد کرده است.

میراث فرهنگی ایران نیز در پی تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران آسیب دید. رویترز در گزارش تحقیقی خود آسیب به ۱۱ بنای تاریخی را مشاهده کرد و یونسکو آسیب به ۷ سایت از جمله ۲ سایت ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی را تایید کرده است.

کاخ گلستان، بازار بزرگ تهران، میدان نقش جهان اصفهان و بخش‌هایی از راه‌آهن سراسری ایران از جمله موارد گزارش‌شده هستند. کارشناسان حفاظت از میراث فرهنگی هشدار داده‌اند که این آسیب‌ها برگشت‌ناپذیرند و هویت تاریخی ایران را تهدید می‌کنند.

بیمارستان‌های ایران نیز تحت تاثیر تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار گرفته‌اند. گزارش‌ها از تخلیه بیماران از بیمارستان شهید بقایی اهواز و آسیب به چندین مرکز درمانی دیگر حکایت دارد. این امر دسترسی به مراقبت‌های پزشکی را برای غیرنظامیان دشوار کرده است.

این حمله‌ها از منظر حقوقی بحث‌برانگیزند. کارشناسان حقوق بین‌الملل ابراز نگرانی کرده‌اند که حمله‌ها به مدرسه‌ها، مراکز بهداشتی و خانه‌ها می‌تواند نقض کنوانسیون‌های ژنو و حتی جنایت جنگی باشد.

خوزستان در کمین ال‌نینو؛ هشدار سیلاب و آبگرفتگی جدی است

با افزایش هشدارهای مربوط به تأثیر پدیده ال‌نینو بر بارش‌های پاییزی و زمستانی، استان خوزستان در معرض خطر بارش‌های فراتر از نرمال و به دنبال آن سیلاب و آبگرفتگی در برخی مناطق قرار گرفته است. این وضعیت، لزوم آمادگی واقعی دستگاه‌های اجرایی و مدیریت بحران استان را بیش از پیش آشکار می‌سازد.

خوزستان در کمین ال‌نینو؛ هشدار سیلاب و آبگرفتگی جدی است

فصل پاییز برای خوزستان تنها به معنای تغییر دما و شروع بارندگی نیست؛ بلکه فصلی است که در صورت همزمانی بارش‌های شدید با ضعف زیرساخت‌های دفع آب‌های سطحی، می‌تواند به آزمونی جدی برای مدیریت بحران استان در زمینه رودخانه‌ها، مسیل‌ها و سدها تبدیل شود.

اخیراً، هشدارهایی درباره احتمال تأثیر پدیده ال‌نینو بر الگوی بارش کشور منتشر شده است. رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی اعلام کرده که نگرانی‌هایی در مورد اثرگذاری این پدیده وجود دارد و پیش‌بینی می‌شود بارش‌ها، به‌ویژه در نیمه دوم پاییز، در برخی مناطق کشور فراتر از حد نرمال باشد. خوزستان نیز از جمله استان‌هایی است که احتمال وقوع سیلاب در آن مورد توجه قرار گرفته است.

هرچند پیش‌بینی‌های فصلی به معنای وقوع قطعی سیلاب نیست، اما تجربیات گذشته خوزستان نشان می‌دهد که فاصله بین یک بارش شدید و تبدیل شدن آن به بحران، گاهی بسیار کوتاه است. رودخانه‌های بزرگ استان، مسیل‌ها، مناطق روستایی، حاشیه شهرها، جاده‌های مواصلاتی و نقاطی که سابقه آبگرفتگی دارند، همگی در صورت بارش‌های سنگین می‌توانند در معرض خطر قرار گیرند.

هلال‌احمر وارد مرحله آمادگی شد

در همین راستا، مدیرعامل جمعیت هلال‌احمر خوزستان از تقویت آمادگی عملیاتی این جمعیت برای مقابله با پیامدهای احتمالی ال‌نینو و بارش‌های فصلی خبر داده است.

حسن عبودی مزرعی اظهار داشته که بر اساس بررسی الگوها، نقشه‌ها و تحلیل‌های کارشناسی، احتمال وقوع بارش‌های فراتر از حد نرمال در بخش‌هایی از استان وجود دارد و برای مقابله با این شرایط، ارتقای سطح آمادگی و هم‌افزایی میان دستگاه‌های مسئول ضروری است.

به گفته وی، هلال‌احمر خوزستان ظرفیت‌های امدادی و عملیاتی خود را برای حوادث احتمالی، به‌ویژه سیلاب و آبگرفتگی، از پیش آماده و سازماندهی کرده است. بررسی نقاط آسیب‌پذیر، آماده‌سازی تجهیزات و اقلام امدادی، ارزیابی پایگاه‌ها و انبارها و رفع نواقص احتمالی نیز در دستور کار قرار گرفته است.

اما این مسئله تنها به آمادگی هلال‌احمر محدود نمی‌شود؛ هشدار ال‌نینو باید به یک برنامه عملیاتی مشترک برای تمام دستگاه‌های استان تبدیل شود.

خوزستان نباید منتظر نخستین سیلاب بماند

اکنون زمان آن فرا رسیده است که ستاد مدیریت بحران استان، پیش دانلود اهنگ غمگین از آغاز بارش‌های جدی، آخرین وضعیت نقاط پرخطر را بررسی کند. لایروبی مسیل‌ها و کانال‌های دفع آب، بازبینی مسیرهای دسترسی امدادی و استقرار تجهیزات دستگاه‌های اجرایی در مناطق پرخطر از جمله اقدامات ضروری است.

شهرداری‌ها نیز باید نقاط مستعد آبگرفتگی شهری را شناسایی کرده و وضعیت شبکه دفع آب‌های سطحی، پمپ‌ها و تجهیزات مورد نیاز را بررسی کنند. اداره‌کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای نیز لازم است محورهای مستعد آبگرفتگی، ریزش و انسداد را مشخص و ماشین‌آلات و نیروهای عملیاتی را در نقاط راهبردی مستقر کند.

علاوه بر این، آبفا، برق، جهاد کشاورزی، منابع طبیعی، شرکت آب منطقه‌ای، اورژانس، پلیس و فرمانداری‌ها نیز باید سناریوهای احتمالی خود را پیش از وقوع حادثه مرور کنند؛ زیرا در یک بحران واقعی، ضعف هماهنگی میان دستگاه‌ها می‌تواند خسارت یک حادثه طبیعی را چندین برابر کند.

از سوی دیگر، مدیریت منابع آب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بارش‌های سنگین پس از یک دوره خشکسالی می‌تواند علاوه بر ایجاد روان‌آب و سیلاب، مدیریت مخازن و رودخانه‌ها را نیز با پیچیدگی بیشتری مواجه سازد. بنابراین، تصمیم‌گیری درباره رهاسازی یا ذخیره آب باید بر اساس داده‌های به‌روز هواشناسی و سناریوهای احتمالی بارش انجام شود.

مانور، نه برای عکس یادگاری؛ برای پیدا کردن نقاط ضعف

یکی از نکات مهمی که مدیرعامل هلال‌احمر خوزستان به آن اشاره کرده، ضرورت برگزاری مانورهای دورمیزی، محدود و عملیاتی با محوریت سیلاب و آبگرفتگی است. این مانورها باید توان واقعی دستگاه‌ها را محک بزنند، نه اینکه صرفاً به یک برنامه تشریفاتی تبدیل شوند.

این موضوع برای خوزستان اهمیت دوچندانی دارد. دستگاه‌های مسئول باید مشخص کنند که اگر بارش شدیدی به‌طور همزمان در چند شهرستان رخ داد، چه دستگاهی مسئول تخلیه آب است، چه کسی مسیرهای مسدودشده را باز می‌کند، تجهیزات امدادی از کجا اعزام می‌شوند و در صورت قطع برق یا آب، چه برنامه جایگزینی وجود دارد.

همچنین باید وضعیت مدارس، مراکز درمانی، روستاهای در معرض خطر، مناطق حاشیه‌ای شهرها و مسیرهای ارتباطی روستایی پیش از وقوع بحران مشخص شود.

کشاورزی هم در معرض خطر است

خطر احتمالی تنها متوجه شهرها و زیرساخت‌ها نیست. بخش کشاورزی خوزستان نیز در صورت همزمانی بارش‌های سنگین با برداشت محصولات تابستانه و آغاز کشت پاییزه می‌تواند آسیب‌پذیر باشد.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان نیز اخیراً بر ضرورت پیش‌بینی سناریوهای بحرانی در مواجهه با پدیده‌هایی مانند ال‌نینو تأکید کرده و اعلام داشته است که دستورالعمل‌های لازم برای راهنمایی کشاورزان در این شرایط تدوین و ابلاغ خواهد شد.

هشدار امروز، پیشگیری فرداست

خوزستان تجربه‌های تلخی از سیلاب دارد؛ از آبگرفتگی گسترده مناطق شهری و روستایی گرفته تا خسارت به جاده‌ها، مزارع، زیرساخت‌ها و واحدهای مسکونی. بنابراین، هشدارهای جدید را نباید صرفاً یک پیش‌بینی هواشناسی تلقی کرد.

ال‌نینو لزوماً به معنای وقوع سیلاب در خوزستان نیست، اما احتمال بارش‌های فراتر از نرمال، پیامی روشن برای مدیران استان دارد: فرصت پیشگیری قبل از بارش است، نه بعد از جاری شدن آب.

اکنون که هلال‌احمر از آمادگی عملیاتی خود خبر داده، انتظار می‌رود سایر دستگاه‌های عضو ستاد مدیریت بحران نیز آخرین وضعیت آمادگی خود را اعلام و نقاط ضعف احتمالی را پیش از آغاز بارش‌های پاییزی برطرف کنند. در چنین شرایطی، هر ساعت آمادگی پیش از حادثه می‌تواند از روزها و حتی ماه‌ها خسارت و هزینه پس از حادثه جلوگیری کند.